Professionele bewindvoerder

Wat is een professionele bewindvoerder?

Een professionele bewindvoerder is een persoon of organisatie die door de kantonrechter wordt benoemd om de financiën en goederen van een meerderjarige te beheren, omdat deze persoon dat zelf (tijdelijk of structureel) niet meer kan. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij een lichamelijke of geestelijke beperking, verkwisting of problematische schulden.

Bij voorkeur benoemt de kantonrechter eerst iemand uit de familie- of vriendenkring als bewindvoerder. Is niemand uit die kring beschikbaar of geschikt, dan komt een buitenstaander in beeld: de professionele bewindvoerder. Volgens de definitie van de rechtspraak is iemand al professioneel bewindvoerder zodra hij of zij voor drie of meer personen bewind voert.

De professionele bewindvoerder neemt de financiële beslissingen over namens de betrokkene, ook wel “rechthebbende” genoemd. Denk aan het beheren van inkomen en uitgaven, het betalen van vaste lasten, het aanvragen van toeslagen en het saneren van schulden. Belangrijk om te weten: iemand die onder bewind staat, blijft handelingsbekwaam. De rechthebbende mag dus gewoon zelf rechtshandelingen verrichten; alleen het beheer van het vermogen ligt bij de bewindvoerder.

Bewind verschilt op dit punt van curatele, waarbij iemand wél handelingsonbekwaam wordt verklaard, en van mentorschap, dat zich richt op zorg en verzorging in plaats van op geld en goederen.

Aan welke voorwaarden moeten professionele bewindvoerders voldoen?

Omdat een bewindvoerder met het geld van een ander werkt, gelden er strenge wettelijke kwaliteitseisen. Deze staan vastgelegd in het Besluit kwaliteitseisen curatoren, beschermingsbewindvoerders en mentoren. Toezicht hierop ligt bij het Landelijk Kwaliteitsbureau CBM (LKB), onderdeel van de rechtspraak. Het LKB beoordeelt of een bewindvoerder aan de landelijke kwaliteitseisen voldoet; de lokale kantonrechter beoordeelt vervolgens of die bewindvoerder ook in een individuele zaak benoembaar is.

De belangrijkste voorwaarden zijn:

• Een passende opleiding. Een zelfstandig bewindvoerder heeft minimaal een afgeronde hbo-opleiding, óf een mbo-4-, havo- of vwo-diploma in combinatie met minstens twee jaar relevante werkervaring onder verantwoordelijkheid van een bevoegde bewindvoerder. Beginnende zelfstandige bewindvoerders zonder die werkervaring moeten een aanvullende bewindvoerderscursus van minimaal 48 studielasturen volgen, afgesloten met een schriftelijk examen. Ook medewerkers die dossiers behandelen, zoals assistent-bewindvoerders, moeten aan een passend opleidingsniveau voldoen.
• Een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG). Zowel de bewindvoerder zelf als alle medewerkers die met cliëntgegevens of -gelden werken, hebben een geldige VOG nodig, met een screeningsprofiel gericht op financiële of juridische dienstverlening.
• Een beroepsaansprakelijkheidsverzekering. Deze verzekering dekt schade die ontstaat als de bewindvoerder een fout maakt bij het beheer van de financiën van een cliënt.
• Goede bedrijfsvoering en bereikbaarheid. Denk aan een deugdelijke boekhouding (met een verklaring of rapport van een accountant), een klachtenregeling, een waarnemer bij afwezigheid en voldoende bereikbaarheid voor cliënten.
• Permanente educatie. Eenmaal toegelaten, moet een bewindvoerder zich jaarlijks blijven bijscholen en jaarlijks opnieuw aantonen dat aan alle kwaliteitseisen wordt voldaan. Branches zoals de BPBI (Branchevereniging voor Professionele Bewindvoerders en Inkomensbeheerders) stellen voor hun leden vaak nóg strengere normen dan de wettelijke minimumeisen.

Hoe kun je professioneel bewindvoerder worden?

Wil je aan de slag als professioneel bewindvoerder? Dan doorloop je in grote lijnen de volgende stappen:

1. Zorg voor de juiste opleiding of werkervaring. Volg een passende hbo-opleiding, of een mbo-4/havo/vwo-opleiding gecombineerd met minimaal twee jaar werkervaring als (assistent-)bewindvoerder. Heb je die werkervaring niet, volg dan een erkende bewindvoerderscursus van minstens 48 studielasturen.
2. Vraag een VOG aan. Dien een aanvraag in voor een Verklaring Omtrent het Gedrag, specifiek gericht op de financiële of juridische sector.
3. Sluit een beroepsaansprakelijkheidsverzekering af. Dit is een verplicht onderdeel van de kwaliteitseisen en vaak ook van het lidmaatschap van een branchevereniging.
4. Dien een toelatingsverzoek in bij het Landelijk Kwaliteitsbureau CBM. Dit gebeurt via het webportaal Mijn LKB, waarvoor je inlogt met eHerkenning. Aan het indienen van dit verzoek zijn geen kosten verbonden, al betaal je wel voor de VOG, de accountantsverklaring en de verzekering.
5. Doorloop de toetsing. Het LKB beoordeelt of je aan alle kwaliteitseisen voldoet en streeft ernaar dit binnen zestien weken te doen. Voldoe je aan de eisen, dan worden alle rechtbanken hiervan op de hoogte gesteld.
6. Maak kennis met de toezichthoudende rechtbank. In veel gevallen volgt eerst een kennismakingsgesprek bij de rechtbank die toezicht gaat houden, voordat je daadwerkelijk in zaken wordt benoemd.
7. Blijf jaarlijks aan de eisen voldoen. Eenmaal benoemd, moet je jaarlijks opnieuw aantonen dat je aan de kwaliteitseisen voldoet, onder andere door bijscholing en een actuele VOG en verzekering.

Veel startende bewindvoerders kiezen er daarnaast voor om lid te worden van een branchevereniging, zoals de BPBI of de NBPB. Dat is niet wettelijk verplicht, maar biedt voordelen zoals collegiale toetsing, ondersteuning bij lastige dossiers en extra geloofwaardigheid richting kantonrechters en cliënten.